16 ekim 1854'te dublin'de (Ãrlanda) ailesinin ikinci cocugu olarak dogdu. babasi donemin unlu doktorlarindan william wilde, annesi Ãrlanda'nin Ãngiltere'den bagimsizligini savunan devrimci siirleriyle dikkat cekmis yazar jane francesca elgee idi. wilde'in ucu gayrimesru bes kardesi vardi. kendisinden uc yas kucuk kiz kardesi emily'nin henuz on yasindaki olumu wilde'in cocukluk doneminin en sarsici olayi oldu; yazar kardesinin saclarindan bir tutami omrunce uzerinde tasidigi kucuk bir zarfta sakladi.
oscar wilde. iizim: karkawilde'in ogrenim donemi cesitli burslar kazanmasini saglayan basarilarla gecti. 1874'te oxford magdalen college'den mezun olduktan sonra sanat elestirmeni olarak calismaya basladi. 1878'de ravenna adli siiriyle newdigate idulu'nu kazandi ve bir yil sonra londra'ya yerlesti. 1881'de poems (iiirler) adli ilk kitabi basildi. ayni yil estetik konferanslari vermek uzere a.b.d.'ye gecti. baslangicta dort ay olarak planlanan elli konferanslik dizi yaklasik bir yil surdu ve kanada'dakilerle birlikte yazar, dokuz aylik bir sure icinde yuz kirkin uzerinde konferans verdi. bu donemde amerikali yazar ve sairler henry longfellow, oliver wendell holmes ve walt whitman'la tanisti ve bir yil sonra new york'ta sahnelenecek olan vera adli oyununu duzenledi. kuzey amerika donusu uc yil paris'te kaldi. 1883'te duchess of padova (padova dusesi) adli oyunu yazdi. 1884'te constance lloyd'la evlendi. Ãki yil icinde bu evlilikten iki erkek cocuk sahibi oldu. 1887'de woman's world dergisi'nin editorlugunu ustlendi; ayni yil canterville hayaleti'ni kaleme aldi. bundan sonraki alti yil wilde'in yazarlik hayatinin en verimli donemi oldu. iocuk oykulerinden olusan iki kitap, 1890'da bir amerikan dergisinde yayinlanan tek romani dorian gray'in portresi, a woman of no importance (inemsiz bir kadin), an ideal husband (Ãdeal bir koca) ve the importance of being earnest (ciddi olmanin inemi) adli oyunlari bu donemde yayinlandi. dorian gray'in portresi 1891'de kitap haline getirildi ve icerdigi homoerotik ogeler siddetli tepkilere yol acti. ayni kitap daha sonra wilde'in kaderini belirleyecek davalarda kanitmiscasina kullanildi. bununla birlikte ayni donemde yazilan oyunlari buyuk begeni topladi ve onu zamaninin en onemli oyun yazarlarindan biri haline getirdi.
oscar wilde 1891'de queensberry markisi'nin ucuncu oglu, universite ogrencisi lord alfred 'bosie' douglas'la tanisti. kisa sure icinde cift dort yil surecek bir ask yasamaya basladi. 1895'te wilde, oglunun kendisiyle iliskisini tasvip etmeyen ve kendisine kamu onunde hakaret eden queensberry markisi'ni iftira suclamasiyla dava ettiyse de bir sure sonra davayi geri aldi. ancak markinin wilde aleyhine actigi dava yazarin "gayritabii davranislar"dan iki yil kurek cezasina carptirilmasiyla sonuclandi. tutuklanmasiyla birlikte evinde bulunan her sey 25 silinlik bir bedelle satildi. yazarin torunlarindan birinin deyisiyle " krallik, caginin kibirli ikiyuzlulugune meydan okumaya cesaret etmis parlak ve ofkeli bir hayatin yirmi yilini sembolik olarak kendisinden koparmisti." 1897'de hukumlulugu sirasinda sevgilisine yazdigi mektuplardan olusan de profundis'i yazdi ve ayni yil serbest birakildi. hayatinin kalan kisminda sebastian melmoth adini alarak avrupa'nin cesitli ulkelerinde amacsizca dolasti; bu arada mahkumiyetinin gectigi yerin adini tasiyan reading zindani baladi yayinlandi. wilde bir sureligine alfred douglas'la yeniden bir araya geldiyse de birliktelikleri cok kisa surdu. tutuklanmasindan sonra eski aile adlarindan biri olan "holland"i soyadi olarak alan esi cocuklarini alarak Ãsvicre'ye gocmus ve 1898'de orada olmustu. oscar wilde 30 kasim 1900'de paris'te oldu ve pere lachaise mezarligi'nda gomuldu.
ornek olarak bir siiri ;
ama gene de herkes sevdigini oldurur,
bu boylece biline,
kimi bunu kin yuklu bakislariyla yapar,
kimi de oksayici bir soz ile oldurur,
korkak, bir opucukle,
yureklisi kilicla, bir kilicla oldurur!
kimi insan askini gencliginde oldurur,
kimi sevgilisini yasliligina saklar;
bazilari oldurur arzunun elleriyle,
altinâ??in elleriyle bogar bazi insanlar:
bunlarin en ustunu bicak kullanir cunku
boylelikle olenler cabuk soguyup donar
dusen bir cigda hic bir kar tanesi kendisini olup bitenden sorumlu tutmaz.
sozleri tutmanin en iyi yolu, hic soz vermemektir.
akrabalar, ne yasamasini ne de olecek zamani bilen insanlardir.
hepimiz camur icindeyiz ama bazilarimiz yildizlara bakar
bu dunyada sadece iki cesit felaket vardir, biri amacina ulasamamak, digeri ise ulasmak.
dost onden bicaklar.
öyküleri, romanları, şiirleri ve tiyatro eserleri olan ileri derecede narsist, aforizmalarına hasta olduğum, türkçeye çevrilen bütün eserlerini aldığım, çağının ötesinde yaşamış ve yazmış irlandalı yazar...
"dünyalar kederden yaratılmışsa bu iş aşkın elleriyle olmuştur; çünkü onun uğruna dünyaların yaratıldığı insan ruhu, başka hiçbir biçimde kusursuzluğun doruğuna varamazdı. zevk güzel beden içindir, acıysa güzel ruh için..."
efsanedir.
her gittiği yerde ardından bir tavuskuşu tüyü bırakır.
öyle sever ki rengarenk dolaşmayı; yerinde duramayan kırmızılar, kışkırtıcı morlar, tutkun maviler...
her zaman odaktır: acının & hazzın...
gerek yaşadığı dönemde gerek ölümünden sonra herkese arsızca glümseyerek göstermiştir ki sanatçının bizzat "kendisi"dir asıl "eseri", onu ölümsüz kılacak, zamanın ve mekanın dışına ç?karacak. zira 'dorian gray'in portresi' ömrünün son demlerinde ortaya çıkmış tek eserdir.
reading hapishanesi balad?
reading kentinin hapishanesinde
yüz karas? bir utanç çukuru var,
zavall? bir adam yat?yor orda;
alevin di?leri kemirmi? onu,
kavurucu bir örtüye sarm??lar
ad? bile yazm?yor mezar?nda.
***
k?yamet gününe kadar b?rak?n
huzur içinde yats?n uyusun
anlam? yok aptalca a?laman?n
?ç geçirmenin matem tutman?n
öldü, çünkü ölmesi gerekliydi
sevdi?ini öldüren bu adam?n.
***
kulak verin sözlerime iyice
herkes öldürebilir sevdi?ini
kimi bir bak???yla yapar bunu
kimileri dalkavukça sözlerle;
korkaklar öpücük ile öldürür
yürekliler k?l?ç darbeleriyle.
"ben oscar fingal o'flahertie wills wilde'ım. yükselmek için balast bırakan pilotlar gibi sonunda oscar wilde oldum. gelecek kuşaklar için ya wilde ya da oscar olacağım."
taptığım, tapacağım şaşırtacak kadar keskin zekalı, eli öpülesi mükemmel insan..
dava sürecinde dostları(!) tarafından desteklenmemiş ve hapisten sonraki hayatını kendi standartlarına göre sefalet içinde geçirmiş victoria döneminin büyük esteti.
"bu dünyada yalnızca iki trajedi vardır: istediğini elde etmek ve istediğini elde etmemek.. bunların birincisi, diğerinden çok daha beter olan gerçek dramdır" diyen büyük adam..