ingiliz edebiyat tarihi dersimizin konularindan olmasi hasebiyle gecen sene basima bela olan hede cadilarinin da ladysinin de allah belasini versin kardesim...*
1995'de kurulmus, sarkı sozleri pek sahane italyan gothic metal grubu.
black heaven, the twilight melancholy, forever gibi nefis parcalara ve romantic tragedy's crescendo gibi tapılası bir albume imza atmıs, ancak gerisini bekledigimiz gibi getirememistir.
diskografi:
1998 romantic tragedy's crescendo
2001 vanitas
2005 malae artes
shakespeare?in romeo ve julliet, othello ve kral lear ile beraber dört büyük tragedyas?n?n en k?sa ve bence en tipik olan? olan macbeth, sistematik bir shakespeare okumas?nda ilk s?raya konulmas? gereken eseridir. çünkü, shakespeare?in 19. yy?dan önce göz ard? edilen evrenselli?inin, kadere olan bak???n?n ve insan?n iç dünyas?yla ilgileni?inin anahtar? macbeth?tir. bir bak?ma shakespeare?i özel k?lan da bu özelli?idir: kadercili?i reddeder, ki?inin kaderini belirleme özgürlü?ünü eline verir. shakespeare?de kaderden çok ki?inin bireysel özellikleri, istemi, özgür seçimi, e?ilimleri, tutkular?, özlemleri; k?saca iç yap?s? önemlidir. macbeth kaderini elinde tutar, othello?yu yapt??? kötülü?e zorlayan da iago?nun içsel çeki?meleridir; yani ortada kader de?il, insan?n eliyle çizdi?i yazg?s? vard?r.
shakespeare?in göz ard? edilen özelliklerinden bahsetmi?tim, gerçekten de 19. yy??n ortalar?na kadar shakespeare ele?tirisi kayda de?er de?ildir, ancak bu tarihten sonra yazara olan ilgi bilimsel bir nitelik kazanabilmi?tir. pek tabiî yazar?n dehas?na sayg? her daim korunmu?tur, ancak de?erinin lây?k?yla anla??lmas? için üzerinden 300 y?l kadar bir zaman geçmesi ?ans de?ildir. zira geçen zamanla birlikte shakespeare?in insan psikolojisi ile olan yo?un ilgisi ve özellikle de tarihî olaylarda dahi elden b?rakmad??? evrensel mesaj? daha iyi anla??labilmi?tir. sözgelimi, macbeth?in bin bir çe?it okumas?ndan bir tanesi de feminist bak?? aç?s?yla yap?lm??t?r. özellikle lady macbeth?in macbeth üzerine olan etkisi ve oyunun en güçlü karakteri olmas? böylesi bir bak?? aç?s?n? da geçerli k?labilir.
?lk dönemlerde yap?lm?? shakespeare ele?tirilerini kar??t?rd???mda kar??ma ç?kan en ilginci john dryden??n 1679 tarihinde belirtti?i ?u sözleri oluyor:
dü? gücünün ta?k?nl??? nedeniyle bazen mant???n s?n?rlar?n? a?an shakespeare, gerek üretti?i yeni sözcük ve deyimler gerekse var olan sözcüklere yapt??? eziyetlerle tüm kurallar? alt üst eder.
dryden??n shakespeare?e olan hayranl???n? belirtti?i yaz?s?nda tek be?enmedi?i özelli?i olarak bunu göstermesi enteresan, zira ?ahsen shakespeare?de benim ve pek çok ki?inin ?deha? olarak gösterdi?i yön de dille oynamas?, onun efendisi olmas?d?r. en ?düzyaz?? eserinde dahi ?iirselli?i elden b?rakmam?? ve dili olabilecek en iyi ?ekilde kullanabilmi?tir. bu da az sonra de?inece?im ?shakespeare?in evrenselli?i? ile ilgili bir mesele bana göre.
macbeth üzerinden devam etmek gerekirse, oyunun 1606'da yaz?ld??? san?l?yor. shakespeare, di?er baz? trajedileri ve tarihsel oyunlar? gibi macbeth?in de kayna??n? gerçek olaylarla kurmacay? harmanlayan holinshed tarihi?nden al?yor, pek tabiî kendince de?i?tirerek.
bana göre macbeth?in en karakteristik özelli?i tarihî olaylara ve tüm karakterlerin ki?isel özelliklerine ayr?nt?l? bir ?ekilde e?ilmektense dü?ünceyi öne ç?kartmas? ve macbeth?in trajedisindeki olaylardan çok, olaylardan ç?kar?lacak temel mesaj? göz önünde bulundurmas?d?r. çünkü shakespeare?in di?er eserlerine bakt???m?zda macbeth?teki macbeth ve lady macbeth d???ndaki tüm karakterlerin sembolik ve i?leve hizmet eden, iki boyutlu yönünü görürüz. shakespeare tüm oyunu macbeth ve lady macbeth karakterleri üzerine kurmu?, di?er karakterleri ise bu iki ba?karakterin içsel dünyas?n? destekleyecek ?ekilde özelliklerle donatm??t?r.
örne?in, kral duncan fazlas?yla idealize edilmi? bir krald?r ve macbeth?in çökertece?i tüm de?erleri simgeler. macbeth duncan?? öldürdü?ü an kendisi ve ideal bir kral ad?na iyi olan her ?eyi de öldürecektir. ayn? ?ekilde, macbeth?in dostu banquo da macbeth?in raydan ç?kmas?n?n gözlenebilece?i karakterdir, çünkü banquo?ya bakt?kça macbeth?in belirli ilkelerden ne denli uzakla?t??? da görülür. ancak macbeth?in en sofistike karakteri tart??mas?z lady macbeth?tir. lady macbeth kötülü?ün oyundaki ba?l?ca temsilcisidir. en i?renç ve vah?et dolu ?eyleri dahi alelâdelik düzeyine indirir ve macbeth?i kötü yola sürükler:
uyuyan ve ölülerin ne fark? vard?r sanki bir resimden?
birazc?k su ar?nd?rmaya yeter bizi bu i?ten.
shakespeare, özellikle olgunluk dönemine ait olan eserlerinde, i?ledi?i olaylar? ve ki?ileri insano?lunun temel sorunlar?n? mitos boyutlar?yla dile getirmede bir araç olarak kullanm??t?r. amac? tarihi sad?k bir ?ekilde ö?retmek de?il, macbeth?in içinde bulundu?u ko?ullar dâhilinde bir insan?n neler yapabilece?ini göstermektir. ??te macbeth?in evrenselli?inin anahtar? da burada yatar. e?er shakespeare sadece ?skoçya?da bir adam?n kral? öldürerek taht? ele geçirmesini anlat?yor olsayd?, bu hikâye belirli bir kesim d???nda hiç kimseyi ilgilendirmeyecekti.
macbeth?in hikâyesini trajik yapan da budur. macbeth?in shakespeare trajedileri aras?nda yer almas?n?n sebebi i?ledi?i korkunç cinayet de?il; bu cinayetin sonucu olarak kral olsa da yapayaln?z kald??? halde pes etmeyi?i, sonuna dek haks?z eylemine sahip ç?k???d?r. bir bak?ma yapt??? i? alçakça, direni?i ise yi?itçedir. macduff?la kar??la?t?klar? son sahnedeki sözleri vurucudur:
birnam orman? dunsinane?e gelmi?, gelsin;
hasm?m bir kad?ndan do?ma de?ilmi?, olmas?n;
dövü?ece?im sonuna kadar!
üç cad?n?n tüm kehanetlerinin tutmu? olmas?na ve sonunun geldi?ini bilmesine ra?men macbeth, kaderini elinde tutmak ister. çünkü yazg?s?n?n ipleri onun elindedir, bu, shakespeare?in kaderci olmay???n?n en önemli göstergesidir.
bu konuda yaz?lm?? en yetkin demelerden bir tanesi de goethe?nin ?sonsuza dek shakespeare? isimli olan?d?r. goethe, bu denemesinde eski yunan tragedyas? ile yeni ça? tragedyas?n? shakespeare üzerinden kar??la?t?rm??t?r. ve de bu kar??la?t?rmada de?indi?i en önemli özellik iki ekolün aras?ndaki yazg?ya olan bak???n farkl?l???d?r. eski yunan?da yazg?y? belirleyen tanr?lard?r. ki?i kendisi için biçilen bir senaryoyu oynar ve kar??la?t??? zorluklar kendi inisiyatifinin d???ndad?r. misal, oidipus?un babas?n? öldürüp annesiyle evlenece?i tâ en ba??ndan tanr?lar taraf?ndan belirlenmi?tir. shakespeare?de ise durum farkl?d?r, ki?inin yazg?s? iç dünyas?d?r. macbeth, insanlara egemen olmak gibi bir tutkuyu içinde bar?nd?rd??? için kral? öldürmü?tür. ki?i cennetini de cehennemini de kendi özgür eylemiyle yarat?r.
aynı okulda okudugum yazar. basketbol ve jason kidd tutkunu. su aralar kidd in mavi forması icin sıkı bir pazarlıga girmeyi dusunuyorum, durun bakalım..
söylentilere göre j.r.r. tolkien bu eseri okuduktan sonra "böyle fantastik eser mi olur kardeşim" diyerek bu eseri beğenmediğini belirtmiş ve yüzüklerin efendisini de yazarken "öyle değil böyle olur" mantığıyla bu esere göndermelerde bulunmuştur.
şöyle ki:
macbeth de belirtilen hareket eden orman yerine yüzüklerin efendisinde "ent"leri,
"beni bir kadından doğma erkek öldüremez" diyen macbeth in yerine de "beni hiçbir erkek öldüremez" diyip rohan prensesi eowyn tarafından öldürülen witch king i yaratmıştır
**
