apollon nedir ?
-
antik yunanlilarda isik ve guzel sanatlar tanrisi.
-
zeus ile leto?nun o?lu, artemis?in karde?i güne? ve güzel sanatlar tanr?s?.
-
*yunan mitolojisindeki en yak???kl? tanr?d?r.
(8/6/2006 14:30 ~ 20/07/2006 13:23, orphee)
-
kahin tanr?d?r. tap?na??nda rahipleri vard?r ve ona dan??arak kehanette bulunurlar.
-
zeus un ilk do?an o?lu oldu?undan helenik panteonun en büyük tanr?lar?ndan biriydi, tanr?lar ve insanlar ondan korkard?. ölümlülere, babas? zeus un isteklerini anlatan ve böylece dinsel yasalar ve tap?nak ibadeti meselelerinde yetki sahibi olan oydu. ahlaki ve ilahi kanunlar? temsil ederek hem ruhsal hem de fiziksel anlamda safla?madan ve mükemmelle?meden sorumlu oldu.
-
-
apollon; müzi?in, sanatlar?n, ?iirin tanr?s?d?r. zeus ile loto?nun o?lu ayn? zamanda artemis?in de ikiz karde?idir.
apollon, alt?n pelerinli, alt?n kopçal?, alt?n lirli, oku alt?n, sada?? alt?n, aya??na giydi?i sandallar? alt?ndan tanr?d?r. o, hem okçu hem de ozand?r. ayn? zamanda bilicilik ve öngörü yetisine sahiptir. hekimlere ölümü erteleme bilimini phoibos (apollon) ö?retir.
kallimakhos ?apollon?a öyküsünde? onu böyle yüceltir. homerik ilahide ise apollon ?lirin kavisli yay?n sahibi, zeus?un dosdo?ru ö?ütlerini insanlara iletendir.?
apollon hakk?nda birçok ?ey yaz?lm?? ve söylenmi?tir. bat?l?lara ya da onlar?n do?rultusunda yaz?p söyleyenlere göre apollon ? yunan tanr?lar?n?n en yunan?d?r. bu dü?ünceye nas?l var?ld??? belli de?ildir. apollon?un hayat buldu?u, kendisine verilen s?fatlar, troia sava?lar? s?ras?nda anadolular?n yan?nda yer alarak yunanistanl? akaioslar, danaioslar, argoslular, myrmidonlar ve daha birçoklar?na kar?? amans?zca dü?manl?k göstermesi onun nereli oldu?unu aç?kça gösterir.
apollon, tanr? zeus?un e?i leto?dan dünyaya gelmi?tir. apollon 7 ayl?k bir çocukken sadece tanr?lara özgü bir ?ekilde h?zla büyüdü. themis?in verdi?i ambrosia ve nektarla ölümsüzlü?e eri?ti ve dördüncü günün sonunda hephaiston?un kendisi için yapt??? oku ve yay? ku?and?. do?du?u yer olan delos?tan ayr?larak, annesinin amans?z dü?man?, python?u öldürmek için canavar?n gizlendi?i parnassos da???na geldi ve onu att??? oklarla a??r yaralad?. python, e?i di?i canavar delphyne?nin ad?n?n verildi?i bir ?ehir olan delphoi?deki toprak anan?n tap?na??na s???nd?; ancak apollon onu takip ederek, kutsal yar???n yan?nda öldürdü.
toprak ana olan biteni zeus?a anlatm??t?r. zeus?ta apollon?a günah?ndan ar?nmas? için tempe?ye gitmesini emretmi? ve python?un onuruna pythia oyunlar? düzenleyip ona ba?kanl?kta etti. apollon bu konuda zeus?un emretti?ini yapmad? onun yerine günahlar?ndan ar?nmak için k?z karde?i artemis?i de agialaia?ya gitti sonra buradan ho?lanmad??? için girit?teki tarrha?ya günahlar?ndan ar?nmak için gitti.
tanr?ça leto
yunanistan?a geri döndü?ünde arkadyal?, keçi ayakl?, ya?l? pan?? bulup ondan kendisine kehanet ö?retmesini istedi. delphoi kahinini ele geçirerek onun pythia adl? rahibesini de kendi hizmetine soktu.
apollon? un geri döndü?ünü ö?renen leto, artemis?le birlikte delphoi?ye geldi ve kutsal bir konudaki baz? özel ayinleri yerine getirmek için çocuklar?ndan ayr?ld?. bu s?rada tityos adl? dev, tanr?çan?n ibadetlerini yar?da keserek ona tecavüz etmeye kalk??t?. annelerinin ç??l?klar?n? duyan iki karde? me?aleye benzer yanan oklarla tityos?a sald?rd?lar. k?z karde?i, artemis?le payla?t??? bu yetenek tanr?ya büyük bir üstünlük sa?lar. apollon ya da artemis?in okuyla ölmek ans?z?n tatl? bir ölüme kavu?mak anlam?na gelir. leto?dan do?ma iki okçu tanr? bu yetilerinden birçok efsanelerde faydalan?rlar.
tanr? zeus
apollon ve ikiz k?z karde?i artemis?i klasik efsane ege denizi?ndeki delos adas?nda do?mu? gösterir. annelerini kronos k?z, leto babalar? da zeus?tur. leto, zeus?un hera?dan önceki e?idir. hera onu k?skand??? için gaia?dan (toprak) leto?ya çocuklar?n? do?urabilecek bir toprak parças? vermemesi için söz alm??t?r. ayn? zamanda python ejderhas?n? leto?nun üstüne salm??t?r. do?um sanc?lar? çekerken poseidon yard?m?na yeti?mi?tir. toprak gaia?n?nd?r, fakat uçsuz bucaks?z denizlerde poseidon?undur. denizler hakan? üç di?li yabas?yla denizin dibine vurunca artemis oradan bir ada f?rlam??t?r. ve suyun üstünde sal?nm??t?r. bu ada delos adas?d?r. zeus ve leto?yu adaya kolayca uçup gidebilsin diye bir b?ld?rc?na (ortyks) dönü?türmü? geçici olarak.
delos?a ?b?ld?rc?n adas?? anlam?nda ?ortygia?da denilirmi?. apollon?a söylenen birçok s?fat vard?r. en ba?ta ?parlak? anlam?nda olan ?phoibos?tur. ?lykeios? ayn? zamanda ?kurtlar? öldüren? ya da ????kl?? anlamlar?ndad?r. ?ksanthos? (sar???n) tanr?d?r. ?khysokome? (alt?n saçl? tanr?) olarak da bilinir. ?toksophoros? (yay ta??yan)?tur. ?argürotoksos? yani gümü? yayl?d?r. apollon?a adanan bilicilik merkezlerince kâhinlerin sözü döndürüp birlile?tirmeleri nedeniyle ?loksias? (dolambaçl?)?da denir.
apollon? un en ? yunan tanr?s?? say?lmas?n?n nedeni delos adas?nda do?mas? m?d?r?
bu soruya kar??l?k yunan tarihçisi thukydides? in aç?klamas?: ?delos adas?n?n attikal?lar?ca ar?nd?r?lmas? s?rs?nda adan?n bütün mezarlar? aç?lm??, bunlar?n yar?dan ço?unun karia?l? oldu?u görülmü?tür. görülenlerin karia?l? oldu?u onlar?n yan?na gömülen silahlar?n türünden, ayr?ca gömme biçiminden, t?pk? bugün de karia?da uygulanan biçime göre gömme yap?lm?? olmas?ndan anla??lm??t?r.? karia?l?lar, destanlarda adlar? pek s?k geçen lykia?l?lar gibi anadolunun eski halklar?ndand?rlar. buradan anla??lan apollon?un anadolulu bir tanr? olu?udur.
latin ?airi ovidius? un dönü?ümler adl? yap?t?nda apollon kendisinden kaçmaya çal??an daphne?ye ?öyle sesleniyordu:
?bir da?l?, bir s???r ya da koyun çoban? de?ildir seni kovalayan ki?i, delphoi topra??n?n ve klarosun ve teredosun ve de patara?daki kral saray?n?n efendi olarak tan?d?klar? benim.?
apollon? un yunanistan?daki en önemli bilicilik merkezi delphoi da idi. bunun için delphoi topra??n?n onu efendi olarak tan?mas? çok normal. klaros, apollon?un anadolu?daki önemli tap?m merkezlerinden biridir. ephesos yak?nlar?nda olup ionia s?n?rlar?n?n içindedir. tenedos günümüzdeki bozca adad?r. patara ise antalya ilimizin ka? ilçesindeki bir ören yeridir.
bir homerik övgü de bu merkezlere yine anadolu?da olmak üzere yenilerini ekliyor.
?lykia? n?n ve güzel maionia? n?n ve denizcilik ?ehri güzel miletos?un efendisi sen ey yüce kral!:?
maionia manisa ilimiz s?n?rlar?nda bozda? ve sart çay? dolaylar?ndaki bölgenin eski ad?. miletos? da ayd?n ilimizdedir.
homeros, ilyada destan?nda apollon?dan ?apollon lykegenes? yani ?lykia soylu apollon? diye söz ederek onun kayna??n? vurgulam?? oluyor.
?lyke: ???k?, ?lykio: likya?, ?lykegenes: likya?da do?mu?, likyal?, likeion: lise?, ?lykos: kurt?, lykeios: kurtlar? yok eden.? bu son kelime ayn? zamanda apollon?un s?fat?d?r. ?lyk? kökünden türetilmi? sözcüklerin hepsi apollon ile ilgilidir. apollon?un s?fatlar?ndan biride ?parlak?, ????kl?? anlamlar?na gelen ?phoibos? ?tur. apollon bu s?fat?yla kimi zaman güne?in temsilcisi oluyor. asl?nda güne? tanr?s? helios?tur. her ?eyden önce apollon müzi?in, ?iirin, güzel konu?man?n, özetle sanat?n tanr?s?d?r. sanat perileri ?mousa?lara o ba?kanl?k eder. sanat insan?n gönlünü, beynini ayd?nlatan, onu yücelten bir araç oldu?una göre manevi anlamda ?????n, ayd?nl???n tanr?s?d?r. i??k anlam?na gelen? lyke? sözcü?ü apollon?un bu niteli?i ile tam olarak ba?da??r.
homeros, apollon?un anadolu kökenini, onun anadolu da daha ba?ka birçok kentin koruyucusu olmas?yla da belirliyor.
apollon, ilyada?n?n ilk dizelerinde okçu tanr? olarak kar??m?za ç?kar. okçu ve yaman okçu olu?u onun do?u ile ili?kisini daha da peki?tirir. olympos?a ilk ayak bast??? gün öbür tanr?lar?n korkuyla yerlerinden f?rlamalar? da bundan, kavgac? yunanl?lar?n ödleri kopard?. çünkü apollon do?ulu okçulardand?r. ilyada?n?n konusu agamemnon?la akhilleus aras?ndaki kavga ise bu kavgan?n nedeni de apollon?un öfkesidir.
apollon tanr? troia sava???n?n ba??ndan sonuna kadar anadolulu yurtta?lar?n?n yan?nda olmu? ve yunanistanl? i?galcilerin say?s?z dertler açar. sözcüsü kariseis?in yakarmalar?n? kulak ard? etmeyerek otuz gün oklar?yla akhalar??n üzerine veba ya?d?rm??t?r.
apollon müzi?inde tanr?s? olarak müzik yar??malar?na da kat?lm??t?r. (maryas, pan) tanr?ça kybele?nin hizmetkârlar?ndan satyr marsyas?? da öldürmü?tü apollon. efsaneye göre günün birinde athena erkek bir geyi?in kemiklerinden yapt??? flütü olymposlular??n da bulundu?u bir ?ölende çald?. çalg?dan ç?kan sesler o kadar ahenkliydi ki bütün tanr?lar kendilerinden geçip müzi?e hayran kald?lar. fakat hera ve aphrodite?nin ellerini a??zlar?n? kapat?p kendisine bakarak gülmelerine athena bir anlam veremedi. bunun üzerine tek ba??na phrygia orman?na gitti ve flütü bir derenin kenar?nda çalmaya ba?lad?. sudaki yans?mas?na bakt???mda iki tanr?çan?n kendisine gülmelerinin nedenini anlamas? çok uzun sürmedi. flütü çalarken moraran surat? ve ?i?en yanaklar?yla o kadar çirkin ve gülünç görünüyordu ki flütü f?rlat?p att? ve o çalg?y? alacak olana da lanet okudu.
bu lanetin masum kurban? maryas oldu. dalg?n dalg?n dola??rken aya?? bir flüte tak?ld?. athena?n?n hat?ras?ndan esinlenen flüt, maryas onu eline al?r almaz kendi kendine çalmaya ba?lad?; olan bitenden habersiz olan köylüler kendisini dinledikten sonra onun bu çalg?dan ç?kard??? müzi?i öve öve bitiremediler. hatta daha ileri gidip apollon?un kendi liriyle bile bundan daha iyi çalamayaca??n? dahi söylediler. bir ölümlünün tanr?dan bile daha iyi meziyetlere sahip oldu?u dedikodusu, bir olympos?lu için katlanamayacak bir hakaretti. bunun üzerine apollon maryas?? yar??maya davet etti. kazanan kaybedene istedi?i cezay? verebilecekti. apollon musalar? hakemlik yapmak için görevlendirdi. çalg?y? çalmakta delikanl?n?n olymposlu?dan geri kal?r yan? yoktu ve bir ölümlü içinde inan?lmayacak derecede güzel çal?yordu. her iki çalg?dan ç?kan melodilerle kendinden geçen musalar galibi belirleyemedi ve yar??ma berabere sonuçland?. sonucu hazmedemeyen apollon maryas?a meydan okudu ve ?her kim çalg?s?n? ters çevirip hem çalar hem de ?ark? söyleyebilirse, yar??man?n galibi o olsun? dedi.
bu durum bir flüt için asla geçerli olamazd? ve sonuçta maryas kaybetti. fakat apollon lirini ters çevirip olymposlular?? ve musalar? öven o kadar güzel ?ark?lar söyledi ki hakemlerin onun lehinde bir karar vermesi imkâns?z gibiydi. bu yar??man?n sonunda maryas?a bir sanatç?dan beklenmeyecek kadar a??r bir ceza verdi. canl? canl? derisini yüzüp zavall? ölümlüyü çam a?ac?na çiviledi. a?ac?n bulundu?u yerin yan?nda akan nehir hala maryas??n ad?yla an?l?r. daha sonra apollon, kral midas??n hakemlik etti?i bir ba?ka yar??mada da pan?? alt etti.
evlilikle ba?lanmaya hiç yana?mamas?na ra?men birçok nympha ve ölümlüyle ili?kisi oldu. pythia ile birlikteli?inden deros ve karde?leri; musa thalia ile olan birlikteli?inden korybantlar; aria ile olan birlikteli?inden miletos ve son olarak da kyrene ile olan birlikteli?inden aristaios dünyaya geldi.
apollon tanr?lar?n en yak???kl?s?d?r. babas? zeus?ta çapk?n bir tanr?d?r. bunca yak???kl?l???na ra?men a?klar?n ço?u mutsuzluk ve dü? k?r?kl???yla sonuçlan?r. sevdi?i kad?nlar apollon?a ya yüz vermediler ya da bile bile bu yak???kl? tanr?y? aldatt?lar. (daphne, karonis, marpessa, kassandra)
apollon?ûn sevdaland??? nymphalardan bir di?eri dryope?dir. apollon genç k?z? arkada?lar? hamadryadlar?la birlikte oita da???nda babas?na ait sürüleri otlat?rken ba?tan ç?karm??t?r. bunun için hemen k?l?k de?i?tirip bir kaplumba?aya dönü?tü. arkada?lar?yla birlikte bu sevimli hayvanla oynamaya ba?layan genç k?z, kaplumba?ay? gö?sünün üzerine koyar koymaz, apollon?un kendisini, hamadryadlar??n korkup kaçt??? t?slayan bir y?lana dönü?türdü ve güzel nympha?yla orada birlikte oldu. bu ili?kiden, büyüdü?ünde içerisinde babas? içinde bir tap?nak in?a etti?i oita ?ehrini kuran amphissos dünyaya geldi. annesi dryope?de bu tap?nakta hamadryadlar??n onu kaç?r?p yerine bir kavak a?ac? b?rakt??? güne kadar rahibelik yapt?. apollon?un a?k serüvenleri her zaman ba?ar?yla sonuçlanmad?. bir keresinde marphessa?y? ba?tan ç?karmaya çal??sa da genç kad?n kocas? ?das?a sad?k kalmakta ?srar etti ve apollon?u reddetti. di?er ba?ar?s?zl??? da daphne?yle birlikte olmak istedi?inde ya?and?. daphne, reddedilmeyi hazmedemeyen tanr?dan kaçarak kurtulmay? denediyse de ba?ar?l? olamad?. att??? ç??l?klar? duyan toprak ana genç k?za ac?d? ve apollon onu tam yakalayacakken daha sonra pasiphae ismiyle hayat sürece?i girit?e onu kaç?rd?. tanr?ça daphne? yi kaç?r?rken, daha sonra apollon?un yapraklar?ndan kendisini teselli etmek için bir taç yapaca??, defne a?ac?n? yerine b?rakt?.
apollon genç k?za olan a?k?ndan dolay? rakibi oinomos?un o?lu leukippos?u öldürmü?tü. anlat?lanlara göre, leukippos daphne?ye a??k olmu? ve onunla birlikte olabilmek için genç bir k?z k?l???na girerek nympha?n?n düzenledi?i festivale kat?lm??t?. kehanet yoluyla bunu anlayan apollon yan?ndaki herkesin gerçekten kad?n oldu?undan emin olmas? için da? nympha?lar?na soyunarak banyo yapmalar?n?
apollon ve daphne
söyledi. leukippos?un sahtekârl??? hemen ortaya ç?kt? ve nymphalar onu parçalara ay?rarak öldürdüler.
kendisine atfedilen önemli efsanelerden biride, sadece kendisinin de?il, ?air thamyris?in de -kendi cinsiyetinden birine kur yapan ilk insan- tutulup a??k oldu?u spartal? prens hyakinthos ile olan hikayesidir. thamyris gibi apollon da hemcinsine a??k olan ilk tanr?yd?.
apollon zeus?un gazab?na, sadece bir kez o da karde?iyle bir olup onu tahttan indirmeyi amaçlad??? plandan sonra u?rad?. bu, apollon?un ünlü bir hekim olan o?lu asklepios?un zeus taraf?ndan öldürüldü?ü zamand?. asklepios ölü bir insana tekrar hayat vererek hades?i öfkelendirmi? ve ölülerin tanr?s? olympos?a ç?karak onu ba? tanr?ya ?ikâyet etmi?ti. zeus bunun üzerine y?ld?r?m?yla cüretkâr asklepios?u öldürdü. apollon?da zeus?tan intikam almak için kykloplar? öldürdü; zeus sava?ç?lar?n? kaybetti?i için öfkeliydi ve apollon?u sonsuza dek tortaros?a hapsedecekti. fakat zeus leto?nun yalvarmalar?na dayanamad? ve cezay? bir y?ll?k a??r i?çili?e indirdi. buna göre apollon?un pherai kral? admetos?un yan?nda gidip onun a??llar?nda çal??mas? gerekiyordu. apollon, leta?n?n tavsiyesine uyarak cezaya ses ç?karmad?. dersini alan apollon, yapt??? hatalar? bir kez daha tekrarlamad?. evleri helikon da??nda olan musalar? delphoi?ye getirip vah?i do?alar?n? uysalla?t?rarak onlar?n formal ve a??r ba?l? danslara kat?lmas?n? sa?lad?.
apollon?un soy a?ac? oldukça karma??kt?r. yunanl?lar onun, güney filistin?de lat ad?yla bilinen bir tanr?ça olan leto?nun o?lu oldu?unu savunur. ancak apollon?a ayn? zamanda, hekataios?un belirgin bir ?ekilde ?ngilizlerle özle?tirdi?i hyperboreal?lar aras?nda da bir tanr? olarak ibadet edilmekteydi. pindaros?a göreyse hyperboreal?lar libyal?lard?r. hyperborea kültürün merkezinin zeus oldu?u anla??l?yor.
klasik ça?da müzik, ?iir, felsefe, astronomi, matematik, t?p ve fizik gibi sanat ve bilim dallar? apollon?un kontrolüne girdi. tanr? ayn? zamanda barbarl???n dü?man? olarak her ?eyde ho?görünün savunucusuydu. lirindeki yedi tel sonraki tarihlere ait yunan alfabesindeki yedi sesli harfle ili?kilendirildi ve mistik bir anlam verilerek, tedavi amaçl? müzik için kullan?ld?. en sonunda, bir güne? mefhumu olan çocuk horus ile ili?kilendirildi?inden, korinth kültü güne? zeus taraf?ndan ele geçirilen tanr?ya, güne? ad?yla ibadet edildi. k?z karde?i artemis de hakl? olarak ay ile özde?le?tirildi.
apollon, heykellerde her zaman genç, sakals?z olarak temsil edildi. onun kutsal hayvanlar? kurt, ku?u, çaylak, akbaba, karga ve özellikle ?yunus?tur.
|
Yamaha Türkiye Distribütorü
doremusic
|